Η επί του όρους ομιλία του Κυρίου, την οποία παραδίδει ο ευαγγελιστής Ματθαίος, αρχίζει με τους εννέα γνωστούς μακαρισμούς. Τρίτο κρίκο στην χρυσή αλυσίδα των μακαρισμών έθεσε ο Κύριος τον μακαρισμό των πράων.
Αμέσως μετά τους θεμέλιους λίθους της ταπεινοφροσύνης και της ηθικής ευαισθησίας έθεσε την πραότητα η οποία είναι φυσικό αποτέλεσμα των δύο προηγούμενων αρετών. Γιατί την ταπείνωση, την συναίσθηση της πνευματικής μας φτώχιας και την λύπη μας γι’ αυτήν, είναι φυσικό να επακολουθεί ως συνέπεια αυτών η πραότητα, η ηπιότητα, η ημερότητα και η επιείκεια προς τους ομοίους μας ανθρώπους, προς τους ομοιοπαθείς αδερφούς μας.
Σήμερα μικροί- μεγάλοι, άνδρες- γυναίκες, οδηγοί και πεζοί, έχουν πρόχειρες τις εκφράσεις: «έχω τα νεύρα μου», «είμαι εκνευρισμένος», «έγινα έξω φρενών»!Και το λέμε αυτό σαν κάτι απλό κι αυτονόητο. Κι ακόμη, σαν για να φορτώσουμε στα «νεύρα», σε κάτι δηλ. έξω από τον εαυτό μας, τις ευθύνες.
Αφορμές για να «έχω τα νεύρα μου», τιποτένιες τις περισσότερες φορές: μια απροσδόκητη δυσκολία, κάποια κούραση, μια ακαταστασία, μια ζημιά, μια αδιαθεσία, ένας λόγος που ήταν, ή φάνηκε πως ήταν, προσβλητικός, μια γνώμη αντίθετη…και στην ημερήσια διάταξη το ρήμα «νευριάζω», σ’ όλους τους χρόνους και τις εγκλίσεις, με διαστάσεις απρόβλεπτες και συνέπειες καταστροφικές στην οικογένεια, στα σχολεία, στους επαγγελματικούς κύκλους, στα μέσα συγκοινωνίας, στα γραφεία, στα γήπεδα, στα κέντρα…διασκεδάσεως!
- ΘΥΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΓΗ.
«Αρρώστια της ψυχής» και «ολιγοχρόνια τρέλα» ονομάζει ο Μ. Βασίλειος τον θυμό. Ποιες συμφορές προκαλεί;
- Φέρει σκοτισμό και σύγχυση στο μυαλό.
- Ο άνθρωπος διατελεί υπό το κράτος του θυμού, δεν μπορεί να κρίνει σωστά, ν’ αποφασίσει νηφάλια, να αποδώσει ή να διεκδικήσει το δίκαιο, να διακρίνει την αλήθεια από το ψέμα. Ο θυμός είναι ο χειρότερος σύμβουλος. Δεν μπορεί να εφαρμόσει δικαιοσύνη και να εργασθεί το θέλημα του Θεού ο θυμώδης.
- Ο θυμώδης χάνει τον έλεγχο του εαυτού του και μπορεί να παρασυρθεί και σε εγκλήματα ακόμη.
- Οι θυμώδεις γίνονται αντιπαθητικοί και αποκρουστικοί. Αποκτούν εύκολα εχθρούς, δυσαρεστούν τους φίλους, είναι ανεπιθύμητοι στις συντροφιές, δυσκολεύουν τη συνεργασία και γενικά προκαλούν δυσαρμονία στο περιβάλλον τους.
- Ο θυμός έχει δυσμενείς επιδράσεις και στη σωματική υγεία. Σπάταλα χρησιμοποιεί τα ηρεμιστικά ο σύγχρονος άνθρωπος και εν τούτοις βρίσκεται σε διαρκή υπερένταση και εκνευρισμό. Αϋπνίες, αγχώδεις καταστάσεις, καρδιοπάθειες, «σπασμένα» νεύρα, είναι μερικές από τις δυσμενείς επιπτώσεις στη σωματική υγεία, που προκαλεί το πάθος του θυμού.
- Αλλά το σπουδαιότερο ή μάλλον το χειρότερο από όλα είναι ότι ο θυμώδης αποκλείεται από την βασιλεία του Θεού. Το βεβαιώνει ο θεόπνευστος λόγος: «…οι τα τοιαύτα πράσσοντεςτου ιλείαν Θεού ου κληρονομήσουσιν»(Γαλ. ε’ 20-21)
Ο θυμός είναι καρπός του εγωισμού. Συνήθως θυμώνει ο άνθρωπος, γιατί δεν γίνεται αυτό που θέλει.
Εξ’ αρχής ο θυμός δόθηκε από τον Θεό, σαν μία δύναμη της ψυχής για να την στρέψει ο άνθρωπος προς το κακό. Στον Παράδεισο οι πρωτόπλαστοι, λέει ο Μ. Βασίλειος, έπρεπε να θυμώσουν με τον διάβολο και με αποφασιστικότητα και νευρώδη τρόπο να του πουν: «΄ύπαγε οπίσω μου, σατανά», όπως ο Κύριος. Έκτοτε κι εμείς, αντί να οπλιστούμε με τον θυμό για να αποκρούουμε τις προσβολές του Πονηρού, θυμώνουμε με τους αδερφούς μας, με τα γεγονότα ή και με τα άψυχα ακόμη. Ο θυμός δηλ. υπηρετεί τον εγωισμό μας και όχι την σωτηρία μας. Δραστήριοι, ενθουσιώδεις, ζηλωτές της δόξας του Θεού να είμαστε. Αλλά ερειστικοί και θυμώδεις, όχι. Φωνές και κραυγές και θυμοί και πείσματα, δεν έχουν θέση στη ζωή του πιστού, στη ζωή μας, αν θέλουμε να προχωράμε με ορίζοντες ανοιχτούς προς την επιτυχία και την ευτυχία, παρούσα και μέλλουσα.
2. ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΡΑΟΤΗΤΑΣ
Τι είναι ο πράος και τι είναι οι πράοι άνθρωποι όλοι γνωρίζουμε; Αυτός ο άνθρωπος ο οποίος δεν οργίζεται, δεν θυμώνει, δεν εκνευρίζεται, δεν οδηγείται σε πράξεις σπρωχνόμενος από την οργή του, αυτός ο οποίος υπομένει με καρτερία, γενναιοφροσύνη και ακακία τις κακολογίες και τις αδικίες των άλλων, αυτός είναι ο πράος.
Αλλά με μια διάκριση. Δεν είναι πράος εκείνος ο οποίος ουδέποτε και σε καμία περίπτωση δεν οργίζεται, για τίποτε, δεν ανησυχεί για τίποτα, αλλά μένει ήρεμος, ότι και αν συμβεί, εκείνος ο οποίος δεν γνωρίζει τι είναι θυμός και οργή. Εκείνος είναι αναίσθητος, ψυχρά και δυσκίνητος και αδιάφορος φύση. Ούτε είναι πράος εκείνος ο οποίος για λόγους εξωτερικούς δεν μπορεί να εκδηλώσει την οργή του, δηλ. ο κατά ανάγκη πράος. Πράος είναι αυτός που έχει μεν ζωηρό χαρακτήρα κι οργή και θυμό, αλλά για λόγους πίστεως και ηθικής μπορεί να αντιτάσσει στην κακία των άλλων την ακακία του, είναι ικανός να συγκρατεί και να χαλιναγωγεί καλά τη οργή του, οργίζεται δε όταν πρέπει.
Διότι υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες η οργή επιβάλλεται, η δε ηρεμία και η απάθεια στις περιπτώσεις αυτές είναι άξιες κατακρίσεως. Και ο Κύριος, το πρότυπο της πραότητας, οργίστηκε επανειλημμένως, σαν άνθρωπος και όχι σαν θεός και άρπαξε το φραγγέλιο. (Ματθ. 21 ,12-13 – Μαρκ. 11, 15-17 – Λουκ. 19, 45-46 – Ιωαν 2, 14-16), ήλεγξε μετά οργής (Μαρκ.3,5), καυτηρίασε την υποκρισία (Ματθ. 23, 13-39). Γνωστό είναι και το χωρίο των Ψαλμών « Οργίζεσθε και μη αμαρτάνετε» (4,5) το οποίο επαναλαμβάνει και ο απόστολος Παύλος σαν συμβουλή προς τους Χριστιανούς.
3. Η ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΡΑΟΥ.
Ο πράος φέρεται με ημερότητα και επιείκεια έναντι των συνανθρώπων του. Ανεκτικός στα ελαττώματα των άλλων, συμπαθής στα λάθη των. Δεν εξάπτεται, δεν αφήνει στην ψυχή του χολή πικρίας. Έχει μια ήρεμη και επιβλητική παρουσία στο περιβάλλον του. Δεν διεκδικεί το δίκαιο, ούτε υπερασπίζεται την αλήθεια με φωνές και εξάψεις. Αυτοκυριαρχημένος, όπως είναι, απαντά και ενεργεί με φωτισμένη σκέψη και διάκριση. Ανυποχώρητος, σε θέματα αρχών και χριστιανικών πεποιθήσεων, ευέλικτος όμως, όταν δεν πρόκειται για θέματα ουσίας. Αλλά αν οι πράοι αντιμετωπίζουν με πραότητα τις προκλήσεις, που προέρχονται από τους ανθρώπους, πολύ περισσότερο ήρεμη και υπομονετική στάση δείχνουν σε κάθε επίσκεψη «παιδείας Κυρίου», σε όσα πικρά και λυπηρά η παιδαγωγική αγάπη του Θεού, επιτρέπει στο δρόμο τους.
- ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΑΠΕΙΝΟΦΡΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΑΟΤΗΤΑΣ.
Είναι σχέσεις μάνας και κόρης. Το ταπεινό φρόνημα, σαν άλλη μάνα γεννάει την υπερηφάνεια, δεν βρίσκει τόπο και κλήμα πρόσφορο για να αναπτυχθεί μέσα του το πάθος του θυμού.
Η πραότητα είναι η στάση των ταπεινών έναντι των άλλων.
- ΜΙΑ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗ
Επικρατεί η λαθεμένη αντίληψη, ότι ο πράος μένει παραγκωνισμένος και χάνει τις μάχες στον αγώνα της ζωής αφού δεν φωνάζει, δεν χτυπάει τη γροθιά, δε φοβερίζει, δεν βρίζει. Ποιος θα τον υπολογίσει;
Αλλά και μόνη η αρετή της πραότητας συνηγορεί υπέρ της αλήθειας και του δικαίου. «Και από το δυνατότερο άνδρα, προτιμότερος είναι εκείνος που δεν θυμώνει» βεβαιώνει ο σοφός Παροιμιαστής. Τι να την κάνεις τη δύναμη της αμαξοστοιχίας που έχει εκτροχιαστεί; Πόσες ζημιές και θύματα μπορεί να προξενήσει! Ενώ ο πράος προχωρεί ήρεμα, χωρίς νευρικότητες, χωρίς συγκρούσεις και φτάνει σίγουρος στον προορισμό του. Όπως επίσης το νερό που είναι μαλακό και απαλό και με τόση ευκολία παραμερίζει τα διάφορα εμπόδια που βρίσκονται μπροστά του και περνάει και κυριεύει και πλημμυρίζει τις διάφορες εκτάσεις αλλά συγχρόνως κλείνει και τόση δύναμη ώστε χρειάζονται ισχυρά φράγματα για να το συγκρατήσουν. Το θαυμαστό δε είναι που λειαίνει πέτρες διατρυπά βράχους. Έτσι και ο πράος χριστιανός. Με μόνη διάφορα ότι την σιωπηλή αλλά μεγάλη δύναμη του χρησιμοποιεί μόνο και καλό και ποτέ για κακό σκοπό.
Πώς θα καλλιεργήσουμε την πραότητα
Οι περισσότεροι, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, στερούμεθα της αρετής της πραότητας και χρειάζεται έγκαιρη απόφαση και έντονη προσπάθεια διορθώσεως. Χρειάζεται λοιπόν:
- Θέληση σταθερή και άκαμπτη, για αγώνα επίμονο.
«Μετράω ως τα εκατό και έπειτα απαντάω όταν είμαι θυμωμένος» έλεγε κάποιος αγωνιστής στο στίβο της πραότητας. Ιδιαίτερη ένταση χρειάζεται ο αγώνας όταν εκ φύσεως κλίνει κανείς προς τον θυμώδη τύπο. Ο εχθρός είναι εντός των τειχών και η νίκη είναι δύσκολη.
- Επίκληση θερμή της θείας βοηθείας, δια της προσευχής και θειας χάρης δια των ι. Μυστηρίων.
Καρπός του Αγ. Πνεύματος, η πραότητα δεν αποκτάται έξω από το πνευματικό κλίμα της Πεντηκοστής.
- Το να επιπλήττουμε και να τιμωρούμε τον εαυτόν μας
Ο θυμός είναι όπλο της ψυχής για να το στρέψουμε κατά του πονηρού και της αμαρτίας. Και να επιβάλλουμε και τιμωρίες στον εαυτό μας π.χ. μια ιδιαίτερη θρησκευτική μελέτη, μια πρόσθετη προσευχή, κάποια ελεημοσύνη ή νηστεία ή άλλη θεάρεστη πράξη.
- Μακριά οι δικαιολογίες.
Πιθανώς να υπάρχουν σοβαροί λόγοι που διευκολύνουν τις εκδηλώσεις του θυμού. Ένας υπερβολικός κόπος από φόρτο εργασίας και ευθυνών, οικονομικά ή οικογενειακά προβλήματα κ.λ.π. μπορεί να δημιουργήσουν ένα ευερέθιστο χαρακτήρα που χάνει εύκολα την ψυχραιμία του. Στις περιπτώσεις αυτές χρειάζεται κάποια φροντίδα, για να εξουδετερωθούν, όσο γίνεται, οι δυσμενείς συνθήκες.
Αλλά ο στόχος για την πραότητα θα μένει αμετακίνητος. Και όταν οι αφορμές είναι ασήμαντες και όταν οι λόγοι είναι σοβαροί.
- Η βοήθεια των άλλων.
Με πολλούς τρόπους, οικείοι και φίλοι, μπορούν να βοηθήσουν , αν τους το ζητήσουμε. Μια συνθηματική υπόμνηση, ένα βλέμμα παρουσία και μόνη ενός προσώπου, πολλά ολισθήματα μπορούν να προβάλει.
Ένας άγιος μοναχός είχε δώσει στον υποτακτικό του την εντολή να τον ειδοποιήσει εγκαίρως όταν υπήρχε κίνδυνος να πέσει σε κάποιο αμάρτημα. Μια μέρα από απροσεξία ο υποτακτικός έριξε στο γέροντα του ζεματιστό νερό. Αμέσως, έσπευσε να του πει: «’Ο παράδεισος γέροντα είναι για τους πράους». «Δεν θύμωσα», του απεκκρίθηκε εκείνος. «Και για κείνους που συγχωρούν» πρόσθεσε ο νέος. «Σε συγχωρώ», είπε με καλοσύνη ο μοναχός.
Μερικές φορές τα πράγματα είναι πιο απλά. Μερικοί μοιάζουν με τις πόρτες που ανοιγοκλείνοντας τες, τρίζουν συνεχώς. Κι είναι τόσο ενοχλητικές! Σ’ αυτές τις περιπτώσεις λίγες σταγόνες λάδι θα έφερναν ευεργετικό αποτέλεσμα. Και στην περίπτωσή μας, όταν έχουμε γκρινιάρικη διάθεση, μερικές σταγόνες λάδι: μια σκέψη κατευναστική, μια σύντομη προσευχή, μια ματιά στο πράο και ταπεινό Κύριο, ένα σύνθημα που θα φέρουμε στην σκέψη μας ή ένα φωτεινό παράδειγμα, λίγο σκόρπισμα του νου σε κάτι ευχάριστο, μια αλλαγή παραστάσεων… μπορεί να αλλάξουν την διάθεση και να δημιουργήσουν ήπιο κλίμα μέσα μας και γύρω μας.
«Κληρονομήσουσι την γην»
«Την επουράνιον γην» εννοεί κατά τους ερμηνευτές. Ο ι. Χρυσόστομος διατυπώνει την άποψη ότι, επειδή μερικοί νομίζουν πως ο πράος και ο υποχωρητικός γίνεται αντικείμενο εκμεταλλεύσεως και τελικά χάνει κι αυτά τα νόμιμα δικαιώματα του, ο Χριστός υπόσχεται και βεβαιώνει το αντίθετο, ότι δηλαδή και εδώ ο ταπεινός και πράος κατέχει με ασφάλεια τα κτήματα του και τα αγαθά του, όταν τα προασπίζει με νηφαλιότητα. Αλλά και αν ακόμα αμφισβητήσουμε την υλική αμοιβή, σίγουρα όμως και εδώ ο πράος έχει κέρδος την ψυχική ηρεμία και γαληνή και ικανοποίηση, που προέρχεται από το αίσθημα της εσωτερικής ελευθερίας. Κυρίως όμως στην μέλλουσα αμοιβή αναφέρεται ο Κύριος. Είναι η γη που προσδοκούμε οι πιστοί.
Πόσο λίγο ενδιαφέρον διαθέτουμε οι άνθρωποι για τα πνευματικά και αιώνια! Αν επρόκειτο να κληρονομήσουμε μερικά εκατομμύρια και τι δεν θα ήμασταν έτοιμοι να υπομείνουμε: ιδιοτροπίες, ταπεινώσεις, υποχωρήσεις… με το σκεπτικό, ότι αυτά θα περάσουν, ενώ σε λίγο θα ήμαστε κάτοχοι μιας μεγάλης περιουσίας. Άλλα όταν η κληρονομιά είναι φθαρτή και αιώνια, καμιά κίνηση και συγκίνηση για την κατάκτησή της: «Ανόητοι και βραδείς τη καρδία» θα επαναλάμβανε και για μας ο Κύριος! Ας ανανήψουμε κι ας θελήσουμε να συγκαταριθμηθούμε με τους μακάριους, που θα «κληρονομήσουσι την γην»
